
Ubukirisu bw’aba Coptes Orthodoxes: Amateka, ukwemera n’umugenzo muzima
Gutahura idini ry’aba Coptes Orthodoxes
Ishengero rya Orthodoxe Copte rikurikirana umurage waryo w’intumwa gushika kuri Mariko Mweranda n’Ishengero rya kera rya Alexandria. Ni umwe mu migenzo ya kera ya gikirisu yo kw’isi, ufise imigenzo ya liturujiya n’iy’umutima yabungabunzwe kandi ikura mu binjana vyinshi. Naho habaye ibihe vy’uruhamo n’impinduka mu kibano, abakirisu b’aba Coptes mu Misiri no hirya no hino kw’isi barabandanya gushira ukwemera kwabo mu ngiro no kukuraga abandi.
Idini ry’aba Coptes Orthodoxes ni iki?
Ururimi rw’Igikopte ruracari igice gihambaye c’umurage wa liturujiya w’Ishengero kandi ruhuza abasenga n’amateka y’ubukirisu mu Misiri. Inyandiko n’inyigisho za gikirisu z’aba Coptes vyakuze mu ndimi nyinshi no mu bihe bitandukanye vy’amateka.
Ingingo nyamukuru z’ukwemera kw’aba Coptes Orthodoxes
Ishengero rya Orthodoxe Copte ryatura ko Yezu Kristu ari Imana yuzuye kandi ari umuntu yuzuye, bihujwe muri kamere imwe y’Ijambo ry’Imana ryigize umuntu. Inyigisho z’Ishengero rya Orthodoxe Copte ziranka iciyumviro ko ubumana n’ubumuntu vya Kristu bivanze, vyitiranyijwe canke bigabanijwe. Iyi mvugo ni igice c’umugenzo w’Ishengero w’inyigisho kuri Kristu witwa miaphysite, kandi ntikwiye kwitiranywa n’ukuvuga ko Kristu ari Imana gusa canke ko ubumuntu bwiwe butari ubw’ukuri. Amatandukaniro mu gusigura kamere ya Kristu yari hagati mu mpaka zerekeye Inama ya Chalkedoni yo mu 451, naho amateka n’inyigisho vyimbitse kuruta ukutumvikana kworoshe ku kumenya nimba Kristu ari Imana n’umuntu. Ishengero ryigisha kandi ko agakiza gashingiye ku buntu bw’Imana kandi kabaho biciye ku kwemera, ku buzima bw’amasakaramentu, ku kwihana no ku bikorwa vy’urukundo; ivyo bikorwa ntibikwiye kugabanywa ku buryo bworoshe bwo gukorera agakiza nk’impera.
Insobanuro ya «Coptic Orthodox»
Ijambo «Coptic» ryerekeza ku murage w’Umisiri w’ukwemera, mu gihe «Orthodox» risigura kwumira ku nyigisho n’imigenzo ya kera ya gikirisu. Ishengero rya Orthodoxe Copte risangiye inyigisho nyinshi n’Ishengero Katolika, nk’amasakaramentu y’Ibatisimu, Kwatura ivyaha no Guhabwa Ukaristiya, hamwe no kwubaha Ubutatu Bweranda, Mutima Mweranda, Yezu Kristu na Bibiliya. Imigenzo nyamukuru irimwo ukwisonzesha imisi 40 imbere ya Noheli n’imisi 55 imbere ya Pasika. Igitandukanye, umugenzo w’aba Coptes Orthodoxes ntukurikiza iciyumviro c’Ipurugatori kandi ntufata Papa nk’uwudashobora kwihenda, bikaba bitandukanya ivyo bemera n’ivy’Ishengero Katolika ry’i Roma.
Umurage uramba w’ubukirisu bw’aba Coptes Orthodoxes
Ishengero rya Orthodoxe Copte rihagaze nk’igihome c’imigenzo n’umurage wa gikirisu vyabungabunzwe. Gukoresha ururimi rw’Igikopte bituma inyigisho n’inyandiko za mbere bigumanwa mu bwizigirwa. Naho umuryango w’aba Coptes uhura n’ingorane hamwe n’ivyiyumviro bitari vyo kuwurekeye, intimatima y’ukwemera kwabo iguma ishinze imizi mu mwiyemezo wimbitse kuri Kristu n’inyigisho ziwe.
Abakirisu b’aba Coptes bemeza ko ugutahura kwabo Kristu, naho gufise imvugo z’inyigisho z’ukwemera zihariye, guhuye n’ubutumwa nyamukuru bw’ubukirisu: kwemera igikorwa ca Kristu co gucungura abantu. Ukwemera kwabo si ukubandanya inyigisho za kera za gikirisu gusa, ariko kandi ni ukugaragaza kuzima akaranga kabo k’umuco n’idini kihariye. Ishengero rya Orthodoxe Copte, rifise amateka atunze n’ukwiyegurira Imana kutanyiganyiga, rihagarariye igice gihambaye kandi nyakuri c’umuryango w’abakirisu wo kw’isi yose.
Umugenzo muzima: Ugusenga, isakaramentu n’umuryango
Ubukirisu bw’aba Coptes Orthodoxes buri mu muryango w’amashengero wa Oriental Orthodox kandi bukurikirana imizi yabwo y’amateka gushika ku muryango wa gikirisu wa Alexandria mu Misiri. Ubuzima bwabwo ntibugengwa gusa n’ukubandanya kw’amateka, ariko bugengwa n’ugusenga, Ivyanditswe, Ukaristiya, amasengesho, ukwisonzesha, aberanda n’ubuzima busangiwe bw’Ishengero. Iyo migenzo iberwa mu muryango, si nk’urutonde rw’imigenzo gusa.
Ingene wokwiga umugenzo mu buryo bwitondewe
Tangurira ku nyandiko zemewe za diyoseze canke paruwase z’Ishengero rya Orthodoxe Copte kugira uronke insiguro z’ugusenga n’imigenzo.
Tandukanya inyigisho zemewe z’Ishengero n’imigenzo itandukana hagati y’imiryango, uturere n’ibibano vyo mu mahanga.
Baza umupatiri igihe ikibazo cerekeye imigenzo y’amasakaramentu, ibisabwa ku kwubakana canke ubuyobozi bw’umutima.
Igihe wiga amateka, gereranya amasoko yizewe kandi umenye igihe abahinga mu mateka batumvikana canke ivyemezo ari bike.
Akaranga k’aba Coptes Orthodoxes karimwo umurage muremure wa gikirisu wo mu Misiri n’umuryango wo kw’isi yose uno musi. Irinde gufata imiryango yose y’aba Coptes nk’iyifise umuco umwe canke kwibaza ko umugenzo w’ahantu utegetswe kuri bose. Ku kibazo cawe bwite canke ca paruwase kanaka, baza ubukuru bw’ishengero bubijejwe aho kwisunga inyandiko rusangi yo kuri internet.




Comments