
Ishengero ry’aba Coptes rya Alexandria: Ibintu 5 bishimishije
Ishengero rya Orthodoxe Copte rya Alexandria ni Ishengero rya kera rya gikirisu rishinze imizi mu Misiri, rifise umugenzo wihariye wa liturujiya n’umuryango muzima ukwiye kw’isi yose. Amateka yaryo arimwo ugusenga, ubuhinga bw’inyigisho, ubuzima bw’abihaye Imana, ibihe vy’ingorane n’amayaruka y’imiryango yatwaye ukwemera kwayo mu ndimi no mu migabane y’isi itandukanye.
Kwiga ivy’Ishengero birarengeye gufata amatariki ku mutwe. Birafasha gutahura igituma abakirisu b’aba Coptes bashobora guha agaciro gakomeye ikirangamisi ca liturujiya, ubuzima bw’aberanda, ukwisonzesha, ururimi rw’Igikopte n’ukubandanya k’ugusenga. Ngibi ibintu bitanu bihambaye bigize uyu mugenzo, hamwe n’insiguro ifasha abasomyi bipfuza kwiga ibindi.
1. Ishengero rikurikirana imizi yaryo y’intumwa gushika kuri Mariko Mweranda
Umugenzo w’Ishengero rya Orthodoxe Copte werekana Mariko Mweranda Umwanditsi w’Inkuru Nziza nk’umumisiyonari yazanye ubukirisu muri Alexandria mu kinjana ca mbere. Alexandria cari igisagara gihambaye ca Mediterane cari gifitaniye imigenderanire y’ivyiyumviro, y’ubudandaji n’umuco n’isi ya kera. Mu mugenzo, urutonde rw’abasubiranye ubukurambere bw’Ishengero rushikanywa kuri Mariko Mweranda.
Iyi nkuru ni ishingiro ry’akaranga k’aba Coptes Orthodoxes. Nk’amateka menshi ya gikirisu yo mu ntango, amakuru arambuye y’igihe ca mbere yigwa hakoreshejwe umugenzo w’Ishengero hamwe n’inyandiko z’amateka. Birafasha gutandukanya ivyo Ishengero ryemera kandi ryibuka n’ivyo inyandiko zashoboye kurokoka zishobora kwemeza ku bwazo.
Mu nyuma Alexandria yabaye ikigo gikomeye c’inyigisho z’ukwemera kwa gikirisu n’impaka. Amateka yayo afitaniye isano n’inkuru yagutse y’ubukirisu bwo mu ntango, harimwo ugukura kw’amajambo y’inyigisho z’ukwemera yakoreshejwe mu guserura ingene Ishengero ritahura Kristu.
2. Akaranga k’aba Coptes gafitaniye isano n’Umisiri n’ururimi rwaho
Ijambo «Coptic» mu mateka rifitaniye isano n’Umisiri n’Abanyamisiri. Ururimi rw’Igikopte rwerekana intambwe ya nyuma y’ururimi rw’Umisiri rwa kera, rwandikwa canecane mu ndome zahujwe n’iz’Ikigiriki hamwe n’ibimenyetso bike vyakomotse mu nyandiko y’Umisiri yo hambere.
Igikopte ntikikiri ururimi rwa mbere rukoreshwa imisi yose n’aba Coptes benshi, ariko kiracabandanya kugira ikibanza gihambaye mu gusenga kw’Ishengero, mu ndirimbo, mu masengesho no mu kubungabunga inyandiko z’idini. Imiryango myinshi ikoresha indimi zirenga rumwe mu buzima bwa misi yose no mu gusenga, harimwo Igikopte, Icarabu n’indimi z’ibihugu babamwo.
Uyu murage w’indimi uributsa ko ukwemera kwa gikirisu kwaseruwe biciye mu miryango n’imico nyakuri. Kwiga indirimbo canke isengesho rigufi mu Gikopte birashobora kuba uburyo bufise insobanuro bwo kwiyunga n’uwo murage, no ku muntu atakivuga neza.
3. Ubuzima bw’abihaye Imana bwaragize ikibanza gikomeye mu bukirisu bw’aba Coptes
Umisiri ni kamwe mu turere duhambaye cane mu mateka y’ubuzima bw’abihaye Imana bwa gikirisu. Abantu nka Antoni Mweranda Mukuru na Pakomi Mweranda baribukwa cane kubera ico bagize ku buzima bw’abihaye Imana. Ubugararwa bwabaye ikibanza c’amasengesho, ukwifata, ubuzima bwo hamwe n’ubuyobozi bw’umutima.
Ubuzima bw’abihaye Imana si inkuru gusa y’abantu bava mu kibano. Amamonasteri yarabaye kandi ibibanza vyo gusenga, kwiga, kubika inyandiko zandikishijwe iminwe, kwakira abashitsi no gukora urugendo rweranda. Akosho kavyo karashitse kure y’Umisiri kandi karagize ico gaterereye ku mateka yagutse y’ubuzima bw’umutima bwa gikirisu.
Ku bakirisu b’abalayiki, ubuzima bw’abihaye Imana burashobora gutanga uburorero bw’ugusenga, ukwicisha bugufi, ukwihana no kwihangana. Ariko umuhamagaro wabo uratandukanye n’ubuzima bw’umuryango n’akazi gasanzwe; ntukwiye gufatwa nk’akarorero kamwe k’umuhamagaro w’umukirisu wese.
4. Ugusenga gukurikiza urukurikirane rwa liturujiya rutunze
Ugusenga kw’Ishengero rya Orthodoxe Copte kurimwo ikirangamisi ca liturujiya, ibihe vy’ukwisonzesha, imisi mikuru, amasengesho, indirimbo, ibisomwa vya Bibiliya n’uguhimbaza Liturujiya Nyeranda. Ibi bikorwa bihuza abasenga bo muri iki gihe n’amayaruka yasenze imbere yabo.
Ukwisonzesha ni igice gihambaye c’uru rukurikirane, ariko amakuru yakwo arashobora kudatahurwa iyo kugabanywa ku rutonde rw’amategeko y’ibifungurwa gusa. Ukwisonzesha kugenewe kujana n’amasengesho, ukwihana, ubuntu no kwitwararika ubuzima bw’umutima. Uko ibintu vy’umuntu bimeze kurashobora kugira ico bihindura ku ngene yisonzesha, kandi ibibazo vy’uburyo bubereye bikwiye kuganirwa n’umupatiri aho kwishurwa n’inyandiko rusangi yo kuri internet.
Ikirangamisi kiragira kandi ico gikora ku buzima bw’imiryango n’ubwa paruwase. Imisi mikuru, Indwi Nyeranda n’ibindi bihe birashobora kugira ico bihindura ku makoraniro, ku mfungurwa, ku ngendo no ku gukorera abandi. Uburyo burashobora gutandukana bivanye n’umuryango w’aho umuntu ari n’ubuyobozi bw’abungere, rero abasomyi bakwiye kubaza paruwase yabo ku rutonde rw’ibikorwa n’ingene vyubahirizwa.
5. Ishengero rya Orthodoxe Copte ni umuryango wo kw’isi yose
Imiryango y’aba Coptes Orthodoxes yarashinzwe mu Misiri no mu mahanga hose, harimwo Amerika ya Ruguru, Uburaya, Australia n’utundi turere. Ukwimuka kwatumye haboneka paruwase zifasha abantu bafise indimi za mbere, kahise n’urugero rwo kumenya imigenzo y’aba Coptes bitandukanye.
Paruwase irashobora kuba ikibanza co gusenga, kugiriranira ubugenzi, kwiga, gukorera abandi no gufashanya hagati y’amayaruka. Imiryango ishobora gutanga ishure ryo ku wa Mungu, ibikorwa vy’urwaruka, inyigisho za Bibiliya, ibikorwa vy’ubugiraneza n’ibikorwa vy’umuco, naho porogarame zihari zitandukana bivanye na paruwase.
Ku muntu mushasha mu muryango w’aho aba, intambwe ya mbere ifatika ni kurondera urubuga rwemewe rwa paruwase, gusuzuma amasaha y’amasengesho no kuvugana n’ibiro vya paruwase nimba hari ikidasobanutse. Abashitsi barashobora kubaza bubaha ivy’ururimi, ivyitezwe ku mpuzu n’ingene bokurikira igikorwa. Nta we akeneye gutahura indirimbo yose canke umugenzo wose ku rugendo rwa mbere.
Ni iki gituma aya mateka agira insobanuro uno musi?
Umurage w’Ishengero si ikiganiro co mu bitabu vy’amateka gusa. Urabandanya biciye mu gusenga, mu buzima bw’umuryango, mu gukorera abandi, mu kwigisha abana no mu mahitamwo abantu bagira imisi yose. Umuntu arashobora kwubaha akaranga k’aba Coptes kandi akabandanya kwiga, kubaza ibibazo no kwemera ko abagize umuryango bafise ivyo baciyemwo bitandukanye.
Ku bariko baramenya ukwemera, inyandiko z’Ishengero ubwaryo no kuganira n’umupatiri biraruta incamake zo ku mbuga nkoranyambaga zonyene mu kurongora inyigisho n’imigenzo. Inyandiko z’amateka zirashobora gutanga insiguro y’ibihe, ariko ntizishobora gusubirira inyigisho z’Ishengero ubwaryo canke ubuyobozi bw’abungere.
Ingene wobandanya kwiga
Cagura ikiganiro kimwe kigushimisha—Mariko Mweranda, ururimi rw’Igikopte, ubuzima bw’abihaye Imana, ugusenga kwa liturujiya canke amateka ya paruwase yawe—maze ukige witonze. Saba abazi ibintu baguhanure ibitabu canke inyandiko zemewe. Iyo ugendeye imonasteri canke ishengero, kurikiza amabwirizwa y’abashitsi kandi wibuke ko ari ubwa mbere ikibanza c’amasengesho, atari ico kuratira gusa kubera amateka yaco.
Ishengero rya Orthodoxe Copte rya Alexandria ritwaye umurage wihariye wa gikirisu w’Umisiri kandi rigira uruhara mu buzima bwagutse bw’isi y’abakirisu b’aba Orthodoxes. Gutahura inkuru yaryo bisaba gushima ukubandanya n’imigenzo mizima: umugenzo wa kera ushigikiwe n’imiryango ibandanya gusenga, gukorera abandi, kwiga no kuraga ukwemera kwayo.
Ibindi bisomwa bijanye




Comments