
Copte bisobanura iki? Gutahura neza ururimi, ukwizera n’iragi
Ijambo “Copte” rishobora kwerekeza ku rurimi, ku mugenzo wa gikristu no ku kibano gifise kahise gafitaniye isano rya hafi n’Umisiri. Izo nsiguro zirahurira hamwe, ariko ntizisubiriranwa. Gutahura iryo jambo bifasha gusigura igituma akaranga k’aba Coptes gashobora kugira insiguro y’ururimi, y’ivy’impwemu, y’imico n’umuryango ku bantu bo mu Misiri no mu bari mu mahanga.
Ijambo na kahise karyo
Ijambo ry’icongereza Copt ryavuye amaherezo mu buryo bw’ikigiriki, hanyuma ubw’icarabu, bw’ijambo risobanura “Umunyamisiri.” Uko igihe carengana, inyuma y’amahinduka y’amadini n’indimi mu Misiri, iryo jambo ryatanguye gufatanywa canecane n’ikibano c’abakristu kavukire bo mu Misiri. Uyu musi, “Copte” rikunda gukoreshwa ryerekeza ku bakristu b’aba Coptes no kw’Ishengero rya Orthodoxe Copte, rikongera rikaba izina ry’ururimi n’ibice vy’iragi ry’ikibano.
Iyo kahise si ugutandukanya vyoroshe Abanyamisiri ba kera n’aba Coptes ba none. Abantu, ururimi n’imico vy’Umisiri vyakuze mu binjana vyinshi, vyagiye birahindurwa n’ihinduka rya politike, ry’amadini n’indimi. Akaranga k’aba Coptes kagaragaza ukubandanya hamwe n’ihinduka.
Igikopte ni intambwe ya nyuma muri kahise k’ururimi rw’Umisiri
Igikopte ni intambwe ya nyuma muri kahise k’ururimi rwa kera rw’Umisiri, rwari rwaranditswe mu buryo butandukanye mu myaka ibihumbi n’ibihumbi. Kwandika igikopte bikoresha inyuguti zishingiye ahanini ku z’ikigiriki, hamwe n’ibimenyetso vyiyongereye vyahujwe n’ico gikorwa kugira bigaragaze amajwi atari mu kigiriki.
Igikopte carabaye ururimi rwandikwa ruhambaye mu Misiri ya gikristu, rukoreshwa mu vyanditswe vy’ukwizera, mu bitabu no mu kuganira kwa buri musi. Uko icarabu cakwiragira kikaba co gikuru mu Misiri, igikopte kivugwa cagiye kiragabanuka buhorobuhoro. Kiracariho uyu musi canecane biciye mu buzima bw’igisabisho c’Ishengero rya Orthodoxe Copte, aho indirimbo, amasengesho n’ibisomwa bibika amajwi n’imvugo vyahererekanywe mu runganwe rwinshi.
Kwiga igikopte birashobora kuba uburyo bwo guhuza n’iryo ragi, ariko umuntu ntakeneye kuvuga urwo rurimi neza cane kugira agire isano rifise insiguro n’akaranga k’aba Coptes. Abantu benshi barumenya biciye mu gusenga, mu muziki, mu nyungu z’umuryango canke mu kwiga.
Ishengero rya Orthodoxe Copte n’iragi ryaryo ryo mu vy’impwemu
Ishengero rya Orthodoxe Copte rikomora umugenzo waryo w’intumwa kuri Mutagatifu Mariko umwanditsi w’Inkuru Nziza no ku kibano ca gikristu co mu ntango c’i Alegizandiriya. Alegizandiriya yabaye ikibanza gihambaye c’inyigisho za gikristu, ugusenga n’impaka z’inyigisho z’ukwemera mu binjana vya mbere vy’ubukristu.
Akaranga k’aba Coptes Orthodoxes gategurwa n’igisabisho, ubuzima bw’amasakramentu, Ivyanditswe, umugenzo w’abamonaki, kwisonzesha, abatagatifu n’ibihe vy’umwaka w’ishengero. Ubuzima bw’abamonaki bufitaniye isano n’ubugaragwa bw’Umisiri, harimwo iragi rya Mutagatifu Antoni Mukuru, bwagize akosho ku vy’impwemu vya gikristu kure cane y’Umisiri.
Kahise k’Ishengero karimwo kandi ibihe vy’amagorwa, ihinduka n’ukwivugurura. Riratahuriwa neza nk’ikibano kizima, aho gufatwa gusa nk’ikintu cabitswe co muri kahise ka kera. Abakristu b’aba Coptes Orthodoxes ba none barasenga, bakarera imiryango, bagakorera ibibano kandi bakazigama imigenzo mu Misiri no muri paruwasi z’abari mu mahanga kw’isi yose.
Ubuhinga, umuziki n’ibimenyetso
Iragi ry’aba Coptes ryigaragaza mu mashusho meranda, mu bwubatsi bw’amashengero, mu bitambara, mu vyandikano vy’amaboko, mu kuririmba no mu musaraba w’aba Coptes. Ubwo buryo bwo kwigaragaza burashobora kugira inzego nyinshi z’insiguro mu vy’impwemu no muri kahise. Imideri yabwo yarahindutse uko igihe carengana kandi irashobora gutandukana hagati y’uturere, ibihe n’ibibano.
Indirimbo z’aba Coptes zirahambaye canecane mu gusenga no mu kwibuka kw’ikibano. Amajwi n’amajambo bihuza abasenga ba none n’umugenzo wahererekanywe mu runganwe rwinshi. Ibice bimwe vy’umugenzo bibikwa mu majambo no mu nyandiko, bigatuma kugira uruhara mu kibano biba igice gihambaye co kubandanya kw’imico.
Akaranga mu Misiri no mu bari mu mahanga
Ibibano vy’aba Coptes biri mu Misiri no mu bihugu vyo kw’isi yose, harimwo Leta Zunze Ubumwe za Amerika, Kanada, Ostraliya n’ibice vyinshi vy’Uburaya. Kwimuka kwararemye ibibanza bishasha vyo kuzigama ururimi, guhimbaza imisi mikuru, kwigisha abana no kwubaka ibibano vya paruwasi.
Ivyo abantu bacamwo biratandukanye. Aba Coptes bamwe bakura bavuga icarabu kandi bumva igikopte mw’ishengero; abandi bisanzura kuruta mu congereza canke mu rundi rurimi. Bamwe barazi neza kahise k’umuryango, abandi na bo bariko baratangura kukiga. Nta kintu kimwe umuntu acamwo gisobanura umu Copte wese.
Akaranga k’aba Coptes karashobora kubamwo ukwegukira idini, amamuko, ururimi, imico canke uruvange rw’ivyo. Birafasha kubaza abantu ingene batahura akaranga kabo bwite aho kwibaza ko umuryango wose usangiye ururimi, imigenzo canke inkuru yo kwimuka imwe.
Ingene wokwiga ibindi n’icubahiro
Nimba ushaka kumenya iragi ry’aba Coptes, tangurira kuri paruwasi y’Ishengero rya Orthodoxe Copte yo hafi, ku makuru y’ishengero yizigirwa canke ku gitabu c’intangamarara c’ubuhinga kizwi neza cerekeye kahise k’Umisiri n’aba Coptes. Itabe ibisabisho n’icubahiro, ubaze ibibazo igihe bibereye kandi wemere ko umupadiri canke umunyakibano ashobora gutandukanya inyigisho zemewe z’Ishengero n’umugenzo wo mu karere.
Urashobora kandi kwiga biciye mu ndirimbo z’aba Coptes, mu vyigwa vy’ururimi, mu vyandikano vy’amaboko no mu makoraniro y’inzu ndangamurage, mu nkuru za kahise zivugwa no mu biganiro n’incuti zikuze. Nimba uri mu kibano, gutumira abo mu muryango gusangira ivyibutso birashobora kubika inkuru zishobora kutaboneka mu bitabu vya kahise vyemewe.
Igituma iryo jambo rihambaye uyu musi
Ku bantu benshi, “Copte” si izina rya kahise gusa. Rihuza ukwizera n’ivyibutso vy’umuryango, ururimi, ugusenga n’ukwumva ko wegukira ikibano kirenga imbibe z’ibihugu. Ku bandi, ni ikintu bakiriko baratangura gutahura. Izo nzira zompi zirabereye guhabwa ikibanza.
Gutahura iryo jambo bisobanura kwemera ukwimbika n’ubwinshi buri inyuma yaryo: ururimi rwa kera, umugenzo wa gikristu muzima n’ikibano kibandanya guhinduka kizigama amasano afise insiguro na kahise kaco.
Izindi nyandiko bifitaniye isano



Comments