top of page
Ubukristu bw’aba Coptes n’iyindi migenzo ya gikristu

Ubukristu bw’aba Coptes n’iyindi migenzo ya gikristu

May 11, 2023
5 min read

Ijambo “Copte” rimwe na rimwe rikoreshwa nk’aho risobanura imico gusa, abandi na bo bakarikoresha nk’impfunyapfunyo y’ishengero kanaka. Gutahura umugenzo w’aba Coptes Orthodoxes bisaba kahise n’inyigisho z’ukwemera: ni ikibano ca gikristu ca kera gifise imizi mu Misiri, gifise ubuzima bwaco bw’igisabisho, iragi ryo mu vy’impwemu n’imvugo y’inyigisho z’ukwemera.

Kugereranya imigenzo ya gikristu bigira akamaro kuruta iyo ari ukuri kandi birimwo icubahiro. Intumbero si ugushira amashengero ku rutonde rw’uko arutana canke kugabanya ukwizera kw’umuntu ngo kube amatandukaniro makeya, ariko ni ugusigura ivyo Ishengero rya Orthodoxe Copte ryigisha n’ingene ubuzima bwaryo bufise umwihariko.

“Copte” bisobanura iki?

Muri kahise, “Copte” bifitaniye isano n’ijambo ry’ikigiriki risobanura Umunyamisiri, kandi vyahavuye vyerekeza canecane ku bakristu bo mu Misiri. Ururimi rw’igikopte ni intambwe ya nyuma muri kahise k’ururimi rwa kera rwo mu Misiri, rwandikwa ahanini n’inyuguti zishingiye ku z’ikigiriki hamwe n’izindi zongerwako. Igikopte kiguma gihambaye mu buzima bw’igisabisho c’Ishengero rya Orthodoxe Copte, naho ibisabisho vyinshi bikoresha kandi icarabu, icongereza canke izindi ndimi bivanye n’ikibano.

Ishengero rya Orthodoxe Copte rikomora iragi ryaryo ry’intumwa kuri Mutagatifu Mariko umwanditsi w’Inkuru Nziza no kw’Ishengero rya kera ry’i Alegizandiriya. Riri mu muryango w’Amashengero ya Orthodoxe y’Ubuseruko azwi nka “Oriental Orthodox,” urimwo kandi Ishengero rya Syriac Orthodox, Armenian Apostolic, Ethiopian Orthodox Tewahedo, Eritrean Orthodox Tewahedo na Malankara Orthodox Syrian.

Ni ibiki abakristu b’aba Coptes Orthodoxes basangiye n’abandi bakristu?

Abakristu b’aba Coptes Orthodoxes bemera ukwizera nyamukuru kwa gikristu mu Butatu Bweranda: Data, Mwana na Mpwemu Mweranda, no muri Yezu Kristu nk’Imana vy’ukuri kandi umuntu vy’ukuri. Bubaha Bibiliya, bahimbaza izuka rya Kristu, bakurikiza ibatisimu n’Ukaristiya, kandi batahura ubuzima bwa gikristu nk’inyishu ku buntu bw’Imana biciye mu gusenga, isengesho, ukwihana, ugukorera abandi n’ugusangira ubumwe n’Ishengero.

Hari ibintu vyinshi bihambaye basangiye n’iyindi migenzo ya gikristu ya kera. Amatandukaniro ntakwiye guhisha ukwiyemeza basangiye kuri Kristu, Ivyanditswe, ugusenga n’ubuzima bw’ikibano ca gikristu.

Itandukaniro nyamukuru mu nyigisho z’ukwemera: Oriental Orthodox na Eastern Orthodox

Kimwe mu bitera urujijo ni itandukaniro ry’amajambo “Oriental Orthodox” na “Eastern Orthodox.” Ishengero rya Orthodoxe Copte riri mu muryango wa Oriental Orthodox. Amashengero y’Abagiriki, y’Abarusiya, y’Abaseribiya n’ayandi menshi akunze kwitwa Orthodoxe ari mu muryango wa Eastern Orthodox.

Ukwo gutandukana gufitaniye isano canecane n’Inama nkuru y’i Chalcedon yo mu 451. Ishengero rya Orthodoxe Copte ntiryemeye insiguro y’iyo nama kandi riri mu muryango wa Oriental Orthodox, mu gihe amashengero yemeye Chalcedon yakuriye mu bikwitwa kenshi imigenzo ya Eastern Orthodox n’iya Gatolika. Ukutumvikana kwari kwerekeye imvugo y’inyigisho z’ukwemera ku kuntu ubumana bwa Kristu bwuzuye n’ubumuntu bwiwe bwuzuye vyunze ubumwe mu muntu umwe wa Kristu, hamwe n’amatati yo muri kahise n’ay’ishengero. Mu nyigisho z’Ishengero rya Orthodoxe Copte, imvugo “kamere imwe ya Jambo yigize umuntu” ikurikira Mutagatifu Cyrille w’i Alegizandiriya, kandi ntisobanura ko ubumuntu bwa Kristu bwasibanganijwe canke ko atari umuntu yuzuye. Kubera iyo migenzo isigura iyo kahise isunze uburyo butandukanye bwo gutahura inyigisho z’ukwemera, abasomyi bakwiye kuraba amakuru atangwa n’amashengero avugwa, aho kwibaza ko incamake ngufi ikemura impaka.

Iryo tandukaniro kenshi riratahurwa nabi. Abakristu b’aba Coptes Orthodoxes ntibigisha ko ubumuntu bwa Kristu bumirwa canke busibanganijwe n’ubumana bwiwe. Imvugo y’Ishengero yerekeye Kristu ishaka kwemeza ubumwe bwa Kristu umwe, idahakana ubumana bwiwe bwuzuye canke ubumuntu bwiwe bwuzuye. Abahinga mu nyigisho z’ukwemera ba Eastern Orthodox na Oriental Orthodox baragiranye ibiganiro vyagutse mu bihe vya none, bagatomora ko ukutumvikana kumwe kwa kera kwari kurimwo amajambo n’ugusigura, hamwe n’ugutandukana kw’amashengero kwari nyakuri. Ivyo biganiro ntivyahanaguye gusa amatandukaniro yose mu gusangira ubumwe bw’amashengero.

Ugusenga gutandukana gute?

Ugusenga kw’aba Coptes Orthodoxes gutunganijwe n’amasengesho ya kera y’igisabisho, ibisomwa vya Bibiliya, indirimbo, ibihe vyo kwisonzesha, ububani, amashusho meranda n’Ukaristiya. Ibisabisho bishobora kubamwo igikopte hamwe n’ururimi ikoraniro rimenyereye kuruta. Umwaka w’igisabisho urimwo ibihe vyo kwisonzesha n’ivyo guhimbaza imisi mikuru bigena ugusenga n’ubuzima bwa buri musi.

Iyindi migenzo ya gikristu ifise uburyo bwayo bw’igisabisho no kwihebera Imana. Ugusenga kw’Abagatolika b’i Roma, igisabisho ca Byzantine Eastern Orthodox, ibisabisho vy’Abaprotesitanti n’iyindi migenzo biratandukana mu ntunganyo, mu nyigisho z’amasakramentu, mu muziki, mu bwubatsi bw’amashengero no mu buryo bwo gusenga. Hari kandi ugutandukana muri buri muryango mugari, rero paruwasi imwe ntikwiye gufatwa nk’iyiserukira ikibano cose mu buryo bwuzuye.

Abatagatifu, amashusho meranda n’ubuzima bw’isengesho

Ishengero rya Orthodoxe Copte ritera iteka abatagatifu nk’uburorero bw’ukwizigirwa kandi rigasaba amasengesho yabo, mu gihe ugusenga ari ukw’Imana yonyene. Amashusho meranda ntabonwa nk’imitako gusa; ni igice c’umugenzo w’amashusho n’ukwihebera Imana werekeza umutima kuri Kristu, abatagatifu n’inkuru y’agakiza.

Ibindi bibano vya gikristu bitahura amashusho n’ugusaba abatagatifu kubisengera mu buryo butandukanye. Bimwe bisangiye ingeso zisa, mu gihe ibindi bivyirinda kubera ugusigura Ivyanditswe n’ugusenga kwa gikristu mu buryo butandukanye. Gusigura ayo matandukaniro witonze birafasha kuruta kwibaza ko ingeso kanaka isanzwe itahurwa n’abakristu bose.

Amasakramentu, ubuyobozi bw’ishengero n’ubuzima bwo mu vy’impwemu

Ubuzima bw’aba Coptes Orthodoxes bushingiye ku masakramentu no ku kibano. Ibatisimu, ugusigwa amavuta meranda, Ukaristiya, ukwatura ivyaha, ubugeni n’izindi mihango bitahurwa mu nyigisho z’ukwemera n’ubuzima bw’ubwungere vy’Ishengero. Abasenyeri n’abapadiri b’Ishengero bakorera mu ntunganyo ya kera y’ubuyobozi bw’ishengero, kandi ubuyobozi bwo mu vy’impwemu kenshi bufatanywa n’ubuzima bwa paruwasi n’ukwatura ivyaha.

Ayandi madini ya gikristu aratandukana mu gitigiri no mu gutahura amasakramentu canke imihango yategetswe, mu ruhara rw’abahawe ububasha bw’ubutumwa no mu migenderanire hagati y’amakoraniro yo mu karere n’ubuyobozi bw’ishengero bwagutse. N’amajambo nka “isakramentu” arashobora gukoreshwa mu buryo butandukanye. Ku bibazo vyihariye vy’ukwemererwa kuronka isakramentu, ubugeni, kwakirwa mw’Ishengero canke ibikorwa vy’abungere, baza umupadiri wo mw’Ishengero rya Orthodoxe Copte canke ubuyobozi bw’ishengero bubereye, aho kwisunga igereranya rusangi.

Kwisonzesha, umuryango n’imigenzo y’imico

Kwisonzesha ni igice gihambaye c’ibikorwa vy’impwemu vy’aba Coptes Orthodoxes, kirimwo ibihe vyo kwirinda ibifungurwa kanaka no gukurikiza indero yo gufungura mu mwaka wose. Ibisobanuro vyavyo n’ingene abungere babikoresha birashobora gutandukana, rero abantu bakwiye gukurikiza ubuyobozi bujanye n’ibihe vyabo.

Akaranga k’umukristu w’umu Copte kagengwa kandi na kahise k’Umisiri, imigenzo y’umuryango, ibifungurwa, umuziki n’ibirori vy’ikibano. Iyo migenzo y’imico irashobora kugira insiguro yimbitse, ariko umugenzo wose si itegeko rusangi ry’ishengero. Abakristu b’aba Coptes Orthodoxes baba mu bihugu vyinshi no mu runganwe rwinshi, kandi ingeso zirashobora gutandukana bivanye na paruwasi, umuryango n’ururimi.

Ingene wokwiga uwundi mugenzo wa gikristu n’icubahiro

Nimba uriko uragereranya amashengero, tangurira ku nsiguro zemewe z’umugenzo umwe wose no ku makuru ya kahise azwi ko yizigirwa. Baza ivyo ishengero ryigisha vy’ukuri aho kwisunga incamake zo ku mbuga nkoranyambaga. Tandukanya inyigisho zemewe n’imigenzo yo mu karere, kandi wemere ko umugenzo umwe ushobora kurimwo ugutandukana imbere muri wo.

Igihe uvugana n’umuntu wo mu rindi dini rya gikristu, ukwitwararika kumenya birakora neza kuruta impaka. Baza ico umugenzo wiwe usobanura kuri we, umvirize inyishu, kandi wirinde kwibaza ko umuntu wese ashobora kuvugira ishengero ryose.

Igituma ibi bihambaye mu migenderanire

Ku bakristu b’aba Coptes Orthodoxes biyumvira ubugeni, amatandukaniro y’amamuko y’ishengero arashobora kugira akosho ku ngingo ngirakamaro: kuja gusenga, ubuzima bw’amasakramentu, ivyo imiryango yiteze n’ingene abana boshobora kurerwa. Ivyo bibazo birabereye ibiganiro vy’ukuri kandi, aho bibereye, ubuyobozi bw’abungere imbere y’uko abakundana biyemeza ibintu bikomeye.

Coptic Meet yateguriwe canecane abakristu b’aba Coptes Orthodoxes, kandi iha ikaze n’abandi bakristu b’aba Orthodoxes muri rusangi. Serivisi canke ikibano ico ari co cose gihuza abantu babiri, amazina basangiye ni intango gusa. Ukwubahana, ukuri no kwemera gutahura ukwizera n’ivyo umwe wese yiteze biguma ari ngombwa.

Incamake

Ubukristu bw’aba Coptes si itandukaniro ry’imico gusa ryo mu karanga rusangi ka gikristu. Ishengero rya Orthodoxe Copte ni ishengero rya kera ry’intumwa riri mu muryango wa Oriental Orthodox, rifise imvugo yihariye yerekeye Kristu, ugusenga kw’igisabisho n’ibikorwa vy’impwemu, hamwe n’ivyo ryemera bihambaye risangiye n’abandi bakristu. Kwiga ivyo bisobanuro mu kuri no mu kwicisha bugufi bifasha kuzigama ukwimbika kw’umugenzo w’aba Coptes n’icubahiro c’abandi bakristu.

Izindi nyandiko bifitaniye isano

Comments


bottom of page