
Inyigisho y’intango ku migenzo n’ibikorwa vy’aba Coptes
Ubukristu bw’Abakopte, bufise imizi miremire mu migenzo ya kera no mu bikorwa vyimbitse vyo mu mpwemu, butanga ubuzima bw’ukwemera butunze kandi bushwashwanutse ku bariko barabumenya. Waba utanguye kwiga ubukristu bw’Abakopte canke ushaka gusa kumenya ibindi, iyi nyigisho iratanga incamake y’ukwemera kw’ishimikiro, imihango n’imigenzo kugira igufashe gutahura no guha agaciro umugenzo w’Abakopte.
1. Gutahura ubukristu bw’Abakopte
Ukwemera kw’ishimikiro: Ubukristu bw’Abakopte ni rimwe mu mashami ya mbere y’ubukristu, ryatanguriye mu Misiri ku nyigisho za Mariko mweranda, umwe mu ntumwa. Abakristu b’Abakopte baremera Indangakwemera y’i Nise kandi bashimika kuri uku kwemera nyamukuru:
Ubutatu Bweranda: Kwemera Imana imwe mu Baperesona batatu: Data, Mwana na Mutima Mweranda.
Ukwigira umuntu: Kwemera ko Yezu Kristu, Umwana w’Imana, yigize umuntu kugira acungure abantu.
Izuka: Kwemera izuka rya Yezu Kristu n’umuhango w’ubuzima budahera.
“Kuko Imana yakunze isi cane, itanga Umwana wayo w’ikinege, kugira uwumwemera wese ntapfe urw’ibihe vyose, ahubwo aronke ubuzima budahera.” — Yohani 3:16 (NKJV)
2. Imihango n’ibikorwa nyamukuru
Umuhango mweranda w’ugusenga: Liturujiya Nyeranda ni co gikorwa nyamukuru co gusenga mu bukristu bw’Abakopte, ihimbazwa ku misi y’Imana no ku misi mikuru ihambaye. Irimwo:
Ukwitegura:Abihayimana barategura umukate n’umuvinyu vy’Ukaristiya. Mu nyigisho za Orthodoxe Copte, Ukaristiya ni Umubiri n’Amaraso nyakuri vya Kristu, vyakirwa mu Gusangira Kweranda.
Anafora:Igice nyamukuru ca Liturujiya kirimwo igisabisho c’Ukaristiya n’ibisabisho vy’Ishengero ku mashikanwa.
Gusangira: Abemera barakira Ukaristiya Nyeranda, bikerekana ubumwe na Kristu n’Ishengero.
“Uyu ni umubiri wanje ubatangiwe; nimugire mutya mu kunyibuka.” — Luka 22:19 (NKJV)
Kwisonzesha: Abakristu b’Abakopte baragira ibihe vyinshi vyo kwisonzesha mu mwaka, harimwo:
Ikarema Nkuru: Igihe co kwisonzesha gikunze kudondorwa nk’imisi 55 imbere ya Pasika, harimwo Indwi Nyeranda. Amatariki yaco arahinduka buri mwaka, kandi ukwisonzesha gutahurwa nk’ukwitegura mu mpwemu, igisabisho n’ukwigaya, si ukugabanya gusa ivyo umuntu arya.
Ukwisonzesha kw’Imbere y’Ivuka rya Kristu: Ukwisonzesha kw’Imbere y’Ivuka rya Kristu gukunze kudondorwa nk’imisi 43, harimwo imisi itatu y’inyongera ikurikizwa mu mugenzo w’Abakopte. Amatariki yako ku kirangamisi ca Gregori arashobora guhinduka mu bihe vy’imyaka ifise umusi w’inyongera; rero raba ikirangamisi c’Abakopte c’umwaka urimwo.
Kwisonzesha ku wa gatatu no ku wa gatanu: Ukwisonzesha buri ndwi kwibuka uguhemukirwa n’ukubambwa kwa Kristu.
“Ariko wewe niwisonzesha, siga amavuta ku mutwe, wiyuhagire mu maso, kugira abantu ntibabone ko wisonzesheje, ariko Data wawe ari mu kinyegero abe ari we abibona.” — Matayo 6:17–18 (NKJV)
3. Imigenzo kama n’imigenzo y’Abakopte
Imisi mikuru: Abakristu b’Abakopte barahimbaza imisi mikuru myinshi ihambaye, harimwo:
Noheli: Akenshi ihimbazwa ku wa 7 Nzero ku kirangamisi ca Gregori, mu kwibuka Ivuka rya Kristu. Itariki ku kirangamisi c’Abakopte n’ingene ihura n’ica Gregori bikwiye gusuzumwa ku kirangamisi c’umwaka urimwo.
Pasika: Uguhimbaza izuka rya Kristu, kurangwa n’iherezo ry’Ikarema Nkuru.
Umusi mukuru w’Umusaraba Mweranda: Umusi mukuru w’Umusaraba ukunze guhimbazwa kuva ku wa 27 gushika ku wa 29 Nyakanga mu mugenzo w’ikirangamisi ca Orthodoxe Copte. Raba ikirangamisi ca paruwasi kiriho ubu kugira umenye amatariki n’ibisabisho.
“Kristu yarazutse mu bapfuye; mu gupfa yatsinze urupfu, abo mu mva abaha ubuzima.” — Indirimbo ya Pasika yitwa Troparion
Amashusho meranda n’inyubako z’insengero: Insengero z’Abakopte akenshi zirimwo amashusho meranda ya Kristu, Mariya mweranda n’aberanda. Ayo mashusho meranda afise uruhara mu gusenga no mu buzima bwo kwiyegurira Imana bw’Ishengero; aho ashirwa n’ingene asigurwa bikwiye gutahurwa biciye mu nyigisho za Orthodoxe Copte, aho gufatwa nk’imitako gusa. Inyubako y’ishengero ishobora kubamwo:
Ahantu heranda: Ikibanza kirimwo igicaniro, kigereranya Ijuru.
Ibaraza ry’ishengero: Ikibanza co ku bwinjiriro bw’ishengero aho abemera bakoranira imbere yo kwinjira mu kibanza nyamukuru co gusengeramwo.
“Uku ni ko Umukama Nyen’ingabo avuga: ‘Nimwiyumvire ku nzira zanyu!’” , Hagayi 1:5 (NKJV)
4. Ubuzima bwo mu mpwemu bw’Abakopte
Igisabisho no kwiyegurira Imana: Igisabisho ca misi yose no kwiyegurira Imana ni vyo biri hagati mu buzima bwo mu mpwemu bw’Abakopte. Gukoresha ibisabisho nka “Igisabisho ca Yezu” na “Agpeya” (igitabu c’Abakopte c’ibisabisho vy’amasaha) birafasha kugumya ubucuti bwa hafi n’Imana.
“Nimusenge ubudahengeshanya.” — 1 Abatesalonika 5:17 (NKJV)
Kwatura ivyaha no kwigaya: Kwatura ivyaha ni isakaramentu rihambaye mu bukristu bw’Abakopte, rifasha gukira no gusubira kuba mushasha mu mpwemu. Ni akaryo ko kurondera imbabazi no gukomeza ubucuti bw’umuntu n’Imana.
“Nimba twatura ivyaha vyacu, ni umwizigirwa kandi ni umugororotsi kugira atubabarire ivyaha vyacu kandi atwoze ukugabitanya kwose.” — 1 Yohani 1:9 (NKJV)
Ugusozera
Ubukristu bw’Abakopte butanga urugendo rwo mu mpwemu rwimbitse kandi rutungisha biciye mu migenzo, imihango n’ibikorwa vyabwo. Mu gutahura ivyo bintu vy’ishimikiro, abatangura kubumenya barashobora kurushiriza guha agaciro uburebure bw’ukwemera kw’Abakopte no kuronka uburyo bufise insiguro bwo kugira uruhara muri iryo ragi ritunze. Uko umenya ubukristu bw’Abakopte, n’uronke indemesho n’ugukura muri iyo migenzo idata agaciro.
“Ibihumeka vyose nibishemeze Umukama. Nimushemeze Umukama!” , Zaburi 150:6 (NKJV)
Ubaka imigenderanire biciye mu guhura kenshi ata gitutu cinshi
Umuryango ufise insiguro akenshi ukura biciye mu kwifatanya kenshi aho kuva ku gikorwa kimwe gitunganye. Rondera ibikorwa vya paruwasi, uturyo two gukorera abandi, amakoraniro y’umuco, ibikorwa vy’abakuze bakiri bato no kumenyeshwa n’abagenzi wizigira. Kurikiza amabwirizwa y’umugwi umweumwe kandi wubahe ko abantu bitaba ku mpamvu nyinshi, zidafitaniye zose isano n’ugukundana.
Tomora kandi witwararike abandi igihe ubahuza
Nimba ushaka kumenyekanisha abantu babiri, baza buri wese mwiherereye nimba yiteguriye ivyo. Sangiza amakuru y’ishimikiro gusa bemeye gutanga, wirinde guhatira umwe wese kandi wemere oya mu bugwaneza. Kumenyekanisha abantu witonze bitanga akaryo; ntibirema itegeko.
Ubaha ibanga n’ibiringo bitandukanye vy’ubuzima
Si umuntu wese atarubaka yipfuza gukundana, kandi si ikoraniro ryose rikwiye guhinduka umwimenyerezo wo guhuza abakundana. Reka ubugenzi n’ukwifatanya mu kibano bigire agaciro ubwabyo. Irinde urusaku ku kuba umuntu afise uwo bakundana canke atamufise, kandi ntusangize amakuru bwite ata ruhusha.
Ibindi vyo gusoma bifitaniye isano
Bandanya usoma izi mpanuro zifitaniye isano: Gutegura ubugeni bwa Orthodoxe Copte: Imigenzo, insiguro n’ivyo wokwitega na Guhimbaza imisi mikuru y’aba Coptes: imigenzo, imfungurwa n’ibirori.




Comments