
Guhimbaza imisi mikuru y’aba Coptes: imigenzo, imfungurwa n’ibirori
Guhimbaza imisi mikuru y’aba Coptes: imigenzo, imfungurwa n’ibirori
Imisi mikuru y’aba Coptes ni ibirori biteye igomwe vyerekana iragi rikomeye ry’impwemu n’umuco vy’Ishengero rya Orthodoxe Copte. Iyo misi mikuru ihuza imiryango n’abanyagihugu kugira batere iteka ukwizera kwabo biciye mu migenzo ya kera, imfungurwa ziryoshe n’ibirori biteye umunezero. Waba umaze igihe kirekire mu muryango w’aba Coptes canke ari ho ugitangura kumenya iyo migenzo, gutahura ivyo birori birashobora gutuma urushiriza guha agaciro ukwizera kw’aba Coptes n’ibikorwa vyabo.
Imisi mikuru nyamukuru y’aba Coptes n’insobanuro yayo
Noweli y’aba Coptes (Genna)
Itariki: Ubusanzwe ni ku wa 7 Nzero ku kirangamisi ca Geregori; ku kirangamisi c’aba Coptes ni ku wa 29 Koiak, kandi itariki ya Geregori irashobora guhinduka mu myaka ifise umusi wiyongerako.
Insobanuro: Noweli y’aba Coptes ihimbaza ivuka rya Yezu Kristu. Ibanjirwa n’Ikarema y’Ivuka rya Yezu, ikunze kuvugwa ko imara imisi 43. Amatariki nyayo ku kirangamisi ca Geregori arashobora gutandukana n’umusi umwe mu myaka ifise umusi wiyongerako.
Imigenzo: Ibirori bitangurana n’imisa yo mu gicugu, aho umuryango w’aba Coptes ukoranira mw’ishengero kugira basenge bongere baririmbe indirimbo z’Imana. Imiryango ikunda gutaka amazu yayo n’amatara y’umusi mukuru hamwe n’amashusho y’ivuka rya Yezu.
Imfungurwa: Imiryango imwe itegura imfungurwa z’umusi mukuru, ariko ivyo barya biratandukana ku rugo no ku karere. Mu ngero z’imfungurwa zo mu Misiri zishobora gutegurwa igihe umuryango ukoranye harimwo Fata (imfungurwa zikoreshwamwo umukate, tungurusumu na vinegere), Koshari (uruvange rw’umuceri, lentille n’amakaroni), hamwe n’udutsima dutandukanye nka Kahk (udutsima dusosa twuzuyemwo amatende canke utubuto dukomeye).
Pascha (Pasika)
Itariki: Irashobora guhinduka (kenshi iba muri Ndamukiza)
Insobanuro: Pascha, ari yo Pasika, ihimbaza izuka rya Yezu Kristu kandi iza inyuma y’Ikarema Nkuru n’Indwi Nyeranda. Ikiringo co kwisonzesha gikunda kuvugwa ko kimara imisi 55, naho amatariki nyayo ahinduka buri mwaka.
Imigenzo: Amaparuwasi menshi ahimbaza uwo musi n’amasengesho maremare ya liturujiya, indirimbo z’Imana hamwe n’ikoraniro ry’ibirori inyuma y’ukwisonzesha. Imigenzo n’uburyo bwo gufungura biratandukana ku muryango no ku kibano; ni co gituma izo ngero zidakwiye gufatwa nk’ibisabwa kuri bose.
Imfungurwa: Imigenzo y’imfungurwa iratandukana ku muryango no ku karere. Ibikurikira ni ingero z’imfungurwa zo mu Misiri imiryango imwe ikunda, si imfungurwa zitegetswe ku musi mukuru: Fesikh ni ifi y’umunyu ya kera ijana n’ibirori vya Sham El-Nessim vyo mu Misiri. Imiryango imwe irakunda kuyifungura mu gihe c’impeshi, ariko si imfungurwa zisabwa kuri Pasika y’aba Coptes. (ifi y’umunyu), Sambousak (udutsima tw’umunyu), n’ivyokurya bisosa nk’umukate wa Pasika na Knafeh (imfungurwa zisosa zikorwa mu magaba y’ifu ya phyllo n’iforomaje).
Umusi mukuru w’Umusaraba
Itariki: Kuva ku wa 27 gushika ku wa 29 Nyakanga mu mugenzo w’ikirangamisi c’aba Coptes Orthodoxes; raba ikirangamisi gishasha ca paruwasi kugira umenye amatariki y’amasengesho yo mu karere kawe.
Insobanuro: Uwo musi mukuru wibuka igihe Helena Mweranda yubura Umusaraba Nyakuri mu kinjana ca 4. Ni igihe co kuzirikana no guhimbaza ikimenyetso c’ukwitanga kwa Kristu.
Imigenzo: Uwo musi mukuru uhimbazwa n’amasengesho yo mw’ishengero atera iteka Umusaraba. Imigenzo y’uturere iratandukanye; ni co gituma ingendo z’amasengesho, amabuji, ibikorwa vy’urukundo n’ibindi bikorwa bikwiye kudondorwa nk’imigenzo ya paruwasi canke y’ikibano aho gufatwa nk’ibikorwa bikorwa hose.
Imfungurwa: Imigenzo y’imfungurwa iratandukanye cane; nta rutonde rumwe rw’imfungurwa rusabwa kuri uwo musi mukuru. Imiryango imwe irashobora gusangira ivyokurya bisosa vyo muri ico gihe, mu gihe iyindi ikurikiza iyindi migenzo yo mu karere. Ingero rimwe na rimwe zijana n’ibirori vyo mu Misiri ni ivyokurya bisosa vya Moulid (nk’utubumbe twa tamarindo na Nabeez), imiryango ifungura kandi igasangira n’abakenye.
Umusi mukuru wa Mariya Mweranda
Itariki: Ku wa 22 Myandagaro ku kirangamisi ca Geregori gikoreshwa kenshi; Ikarema ya Mariya Mweranda ijana na wo ikunda kuba imbere y’uwo musi muri Myandagaro. Emeza amatariki ukoresheje ikirangamisi gishasha c’aba Coptes.
Insobanuro: Ishengero rya Orthodoxe Copte ritera iteka Mariya Mweranda ku musi mukuru wo ku wa 22 Myandagaro ku kirangamisi ca Geregori. Irinde kwibaza ko imigenzo yose ikoresha izina rimwe canke insobanuro imwe y’inyigisho z’ukwemera n’Umusi mukuru w’Iduzwa rya Mariya wo muri Ekleziya Gatolika y’i Roma; raba amasoko y’Ishengero rya Orthodoxe Copte kugira umenye inyigisho zaryo bwite n’amajambo yaryo ya liturujiya.
Imigenzo: Ibirori birimwo urukurikirane rw’amasengesho yo mw’ishengero, ugusenga n’indirimbo z’Imana bihariwe Umubikira Mariya. Imiryango myinshi y’aba Coptes yitabira ingendo z’amasengesho n’ugusenga kudasanzwe.
Imfungurwa: Imigenzo y’imfungurwa iratandukana ku muryango no ku karere. Ibikurikira ni ingero z’imfungurwa zo mu Misiri imiryango imwe ikunda, si imfungurwa zitegetswe ku musi mukuru: Bamya (isupu y’imboga za okra), Molokhia (isupu y’amababi ya jute), hamwe n’udutsima dusosa nka Basbousa (igato ikozwe muri semolina).
Ibirori mu mibano itandukanye
Uburyo imisi mikuru y’aba Coptes ihimbazwa burashobora gutandukana bivanye n’aho ikibano kiri be n’imico igikikuje. Mu Misiri, aho Ishengero ry’aba Coptes rifise imizi, iyo misi mikuru ikunda kuba ibirori bikomeye birimwo amakoraniriro manini, imfungurwa nyinshi ziteguwe neza n’ivyerekanwa vy’imigenzo. Mu mibano y’aba Coptes baba mu mahanga, nko muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika canke i Buraya, ibirori birashobora kuba bito ariko bifise insobanuro ingana, bikibanda ku gukoranira hamwe kw’ikibano, amasengesho yo mw’ishengero n’ugusangira imfungurwa za kera.
Muri iyo mimerere yompi, imisi mikuru y’aba Coptes ni igihe co kuzirikana mu vy’impwemu, gukomeza ubucuti bw’ikibano no guhimbaza ukwizera mu munezero. Iyo misi mikuru irakomeza ukwiyumva nk’umuryango kandi igafasha kubungabunga no kuraga ab’igihe kizoza imigenzo myiza y’Ishengero ry’aba Coptes.
Ugusozera
Guhimbaza imisi mikuru y’aba Coptes ni uburyo bwiza bwo kwibonera uburebure n’ubwiza bw’imigenzo y’aba Coptes. Waba uriko uraryoherwa n’imfungurwa za kera canke witabira imigenzo imaze igihe kirekire, iyo misi mikuru itanga akaryo kadasanzwe ko kubona umuco n’ukwizera bizima vy’Ishengero rya Orthodoxe Copte. Mu gutahura no kwitabira ivyo birori, turatera iteka iragi ryacu kandi tugakomeza isano dufitaniye n’imizi yacu yo mu vy’impwemu.
Ubaka imigenderanire biciye mu guhura kenshi ata gitutu cinshi
Umuryango ufise insiguro akenshi ukura biciye mu kwifatanya kenshi aho kuva ku gikorwa kimwe gitunganye. Rondera ibikorwa vya paruwasi, uturyo two gukorera abandi, amakoraniro y’umuco, ibikorwa vy’abakuze bakiri bato no kumenyeshwa n’abagenzi wizigira. Kurikiza amabwirizwa y’umugwi umweumwe kandi wubahe ko abantu bitaba ku mpamvu nyinshi, zidafitaniye zose isano n’ugukundana.
Tomora kandi witwararike abandi igihe ubahuza
Nimba ushaka kumenyekanisha abantu babiri, baza buri wese mwiherereye nimba yiteguriye ivyo. Sangiza amakuru y’ishimikiro gusa bemeye gutanga, wirinde guhatira umwe wese kandi wemere oya mu bugwaneza. Kumenyekanisha abantu witonze bitanga akaryo; ntibirema itegeko.
Ubaha ibanga n’ibiringo bitandukanye vy’ubuzima
Si umuntu wese atarubaka yipfuza gukundana, kandi si ikoraniro ryose rikwiye guhinduka umwimenyerezo wo guhuza abakundana. Reka ubugenzi n’ukwifatanya mu kibano bigire agaciro ubwabyo. Irinde urusaku ku kuba umuntu afise uwo bakundana canke atamufise, kandi ntusangize amakuru bwite ata ruhusha.
Ibindi vyo gusoma bifitaniye isano
Bandanya usoma izi mpanuro zifitaniye isano: Gutegura ubugeni bw’aba Coptes Orthodoxes: imigenzo, insiguro n’ivyo kwitega, Inyigisho y’intango ku migenzo n’ibikorwa vy’aba Coptes na Guhimbaza abatagatifu b’aba Coptes: ubuzima bwabo n’iragi basize.




Comments