top of page
Umugabo ariko arazirikana ahantu hatekanye mu rugo, yerekana amagara yo mu mutwe n’akamaro ko guhagarika agacerere.

Amagara yo mu mutwe mu kibano c’aba Coptes: kurenga agacerere

Sep 17, 2022
4 min read

Amagara yo mu mutwe mu muryango w’aba Coptes: guha umwanya ibiganiro vy’ukuri

Amagara yo mu mutwe ni igice c’ukumererwa neza kw’umuntu. Amaganya, akabonge, ihahamuka, intuntu, kwizizirwa n’ibindi bigoye birashobora gushikira abantu b’imyaka n’inkomoko vyose, harimwo abagira uruhara rugaragara mw’ishengero kandi bihebeye cane ukwizera kwabo.

Ariko mu miryango n’ibibano bimwe, kuganira ku magara yo mu mutwe biragoye. Umuntu yoshobora gutinya gucirwa urubanza nk’uwugoyagoya, uwudashima canke uwutizera bihagije. Abandi boshobora kubwirwa ngo basenge cane mu gihe bakeneye kandi umuvuzi, imiti, imfashanyo ifatika canke umwanya wo gusubirana. Ivyo bintu bishobora gutuma abantu bumva bari bonyene mu gihe nyene amasano aba ahambaye kuruta.

Ikiyago kibereye kuruta ntigisaba abantu guhitamwo hagati y’ukwizera n’ukuvurwa. Giha umwanya imfashanyo y’impwemu, imigenderanire yizigirwa n’imfashanyo ibereye y’abahinga.

Ingamba z’amagara yo mu mutwe si igipimo c’ukwizera kw’umuntu

Umuntu arashobora gusenga kenshi kandi akagumana akabonge. Arashobora gukunda umuryango wiwe kandi akagwana n’amaganya. Intuntu, ihahamuka, ibijanye n’umubiri, ibihe vy’ubuzima, umwitwarariko n’ibindi bintu vyinshi birashobora kugira ingaruka ku magara yo mu mutwe. Kwibaza ko umubabaro wemeza ukunanirwa mu vy’impwemu ntibikunze gufasha.

Isengesho, ugusenga hamwe, Ivyanditswe, gukorera abandi n’ikiyago n’umwungere birashobora guha abakirisu benshi uruhoza n’insobanuro. Si umuti wemejwe w’ikibazo cose c’amagara yo mu mutwe, kandi ntibituma ubuvuzi bw’abahinga butaba bugikenewe. Abantu bakwiye kugira umwidegemvyo wo kurondera imfashanyo ata soni.

Kumenya igihe umuntu yoshobora gukenera imfashanyo

Umuntu wese aragira imisi igoye. Igihe co kurondera imfashanyo yiyongereye coshobora kuba kigeze iyo ihinduka ry’ukuntu umuntu yiyumva, itiro, akayabagu, inkomezi, ugushobora gushira umutima hamwe canke ingendo bibandanya, bikomera canke bikabangamira akazi, imigenderanire canke amabanga ya misi yose.

Ibimenyetso bishoboka birimwo umubabaro canke kwihebura bibandanya, kwiganyira birenze, kwitandukanya n’abandi, kubura inyota y’ibikorwa, ubwoba bwinshi bukwiriye umubiri, kwongera gukoresha ibintu vyizizira, kugorwa no gukora ibikorwa canke kwumva ko utagishoboye kwihangana. Ivyo bimenyetso ntivyonyene vyemeza indwara. Umuhinga mu magara abifitiye ubumenyi arashobora gufasha gusuzuma ibiriko biraba no kuganira ku mahitamwo abereye.

Nimba umuntu avuga ko ashaka gupfa, kwigirira nabi canke ko abandi bobaho neza kuruta atariho, bifate nk’ikintu gikomeye. Mubaze utaziguye nimba ariko yiyumvira kwiyahura kandi umufashe kuronka imfashanyo yihuta. Muri Leta Zunze Ubumwe za Amerika, hamagara canke urungike ubutumwa kuri 988 kugira uronke Suicide & Crisis Lifeline, umurongo ufasha abari mu kaga ko kwiyahura no mu ngorane zikomeye; hamagara 911 igihe hari akaga kihuta.

Uko wokwishura igihe umuntu akubwiriye ico ari ku mutima

Inyishu ya mbere irashobora kugira uruhara mu kumenya nimba uwo muntu azokwumva ko atekanye kongera kuvuga. Ntukeneye amajambo atunganye. Kwumviriza utihutiye gutorera umuti ingorane akenshi birafasha kuruta gutanga insobanuro yihuse.

Woshobora kuvuga uti:

  • “Urakoze kunyizigira ukambwira ivyo.”

  • “Ivyo bisa n’ibinaniza cane. Ndi hano kugira nkwumvirize.”

  • “Vyogufasha turondere imfashanyo turi kumwe?”

  • “Ntutegerezwa kwikorera vyose wenyene.”

Irinde gufata ivyo umuntu acamwo nk’ibidahambaye mu kuvuga ngo: “Umuntu wese ariyumva gutyo,” “Gira ivyiyumviro vyiza gusa,” canke “Ukeneye ukwizera kurushirije.” Naho vyoba bigamije kuremesha, ivyo vyemezo bishobora kwumvikana nk’ugushira amakosa kuri we. Ntusezerane kugumya ibanga igihe hari akaga kihuta ko kugirirwa nabi; sigura ko umutekano ushobora gusaba kuzana imfashanyo.

Kuronka ubwoko bw’imfashanyo bubereye

Imfashanyo ishobora kuba mu buryo butandukanye, kandi abantu bashobora kungukira ku burenze bumwe:

  • Umuhinga w’amagara yo mu mutwe afise uruhusha: Umuvuzi w’ibiganiro, umuhinga mu nyifato n’ivyiyumviro, umuganga w’indwara zo mu mutwe canke uwundi muvuzi abifitiye ubumenyi arashobora gufasha gusuzuma ibibazo no kuganira ku buvuzi.

  • Umuvuzi w’ubuvuzi rusangi: Umuhinga mu buvuzi arashobora gusuzuma ibimenyetso, ibijanye n’umubiri bishobora kubigiramwo uruhara n’intambwe zikurikira zishoboka.

  • Umupatiri wizigira canke uwujejwe kwitaho abantu mu vy’impwemu: Impanuro z’impwemu zishobora gufasha umuntu gutahura ukubabazwa, isengesho n’ibibazo vy’insobanuro y’ubuzima.

  • Imigwi yo gufashanya n’umuryango: Umugwi utunganijwe neza urashobora kugabanya irungu no gutanga ugutahurwa, naho udakwiye gusubirira ubuvuzi igihe imfashanyo y’abavuzi ikenewe.

  • Imfashanyo ifatika: Imfungurwa, kwitaho abana, uburyo bwo kwiyunguruza, kujana n’umuntu ku mubonano canke gufasha mu bikorwa vya misi yose birashobora gutuma kurondera ubuvuzi birushiriza gushoboka.

Mu guhitamwo uwugufasha, baza ku bumenyi n’impamyabushobozi afise, ibanga, uburyo akoresha, igiciro n’uburambe afise ku bibazo vyawe. Nimba wumva wirengagijwe canke udatekanye, birabereye kurondera uwundi muhinga abifitiye ubumenyi.

Uruhara rw’imiryango n’amaparuwasi vy’aba Coptes

Imiryango irashobora guhindura ibintu mu buryo bufise insobanuro iyo yishuye n’ukwihangana aho kuvuga urusaku canke gushira amakosa ku muntu. Ntusangize abandi urugamba rw’ibanga rw’uwundi ata ruhusha, kandi ntufate indwara basanze afise nk’aho ari yo imuranga wese. Tanga imfashanyo itomoye aho gusezerana ibidatomoye: “Nokujana ku mubonano wawe ku wa kane?” canke “Woshaka ko nicara iruhande yawe mu gihe uhamagara?”

Paruwasi zirashobora gushigikira ukumererwa neza mu gusangira amakuru yizewe, kwigisha abayobozi kumenya igihe kurungika umuntu ku bahinga bibereye no gutomora ko kurondera ubuvuzi atari ukunanirwa mu vy’impwemu. Umupatiri arashobora gutanga imfashanyo y’umwungere, ariko ntakwiye kwitezweko gusuzuma canke kuvura indwara ziri hanze y’ivyo yize.

Imfashanyo y’umuryango ikwiye kandi kwubaha imbibe. Ntugahatire umuntu kuvuga amakuru yiwe bwite ku mugaragaro, guhagarika ubuvuzi yandikiwe canke kwemera impanuro zihushanye n’ubuvuzi bw’abahinga. Umuntu wese arakwiye ubuzima bwite n’ijambo mu ngingo zerekeye imfashanyo yiwe.

Kuganira ku buvuzi bw’ibiganiro n’imiti

Abantu bamwe baratinya ko kwivuza mu biganiro bisobanura ko badafise ukwizera canke ko imiti ihindura abo bari. Izo mpungenge ziratahurika, ariko zikwiye kuganirwako n’abahinga babifitiye ubumenyi aho gufatwa nk’ukuri kuri bose. Ubuvuzi bw’ibiganiro burashobora gufasha abantu gutahura ingendo zisubiriza, kwiga ubuhinga bwo guhangana n’ibibazo no guca mu bihe bibabaje. Imiti yoshobora kubera indwara zimwe ntibere izindi; ingingo zikwiye gufatwa hamwe n’umuvuzi afise uruhusha rwo kwandika imiti, ashobora gusigura ivyiza bishoboka, ingorane n’ayandi mahitamwo.

Nta buvuzi bumwe bubereye abantu bose. Nimba umuntu asanzwe aronka ubuvuzi, muremeshe kuganira ku mpungenge ziwe n’uwumuvura aho guhagarika ubuvuzi bukwi na bukwi ashingiye ku mpanuro z’abantu batabimujejwe.

Kwitaho wewe nyene mu gihe ushigikira uwundi

Gushigikira umuntu ukunda birashobora kuremera umutima. Urashobora kumwitaho cane utabaye isoko yiwe yonyene y’imfashanyo canke ngo wifate nk’uwujejwe gutorera umuti vyose. Gumya umugwi wawe w’abagushigikira, ushinge imbibe zibereye kandi uremeshe ubuvuzi bw’abahinga igihe bukenewe. Nimba nawe ufise ingorane, urakwiye za mpuhwe nyene woha uwundi muntu.

Kuva mu gacerere ukaja ku gushigikirana

Kugabanya ugukumirwa ntibisaba ko urugamba rw’ibanga rwose ruba urwa bose. Bisobanura gutuma gusaba imfashanyo birushiriza gutekana, gufata abantu mu gateka no kumenya aho wokwitabaza igihe ukeneye imfashanyo. Ku bakirisu b’aba Coptes, ubuzima bw’impwemu n’umuryango birashobora kuba amasoko y’agaciro y’inkomezi igihe bitanzwe mu kwicisha bugufi no mu kwitwararika.

Ibibazo vy’amagara yo mu mutwe si ukunanirwa mu ngeso nziza. Umuntu ntategerezwa guhitamwo hagati yo kuba umwizigirwa no kuronka imfashanyo. Ibiganiro vy’ukuri, ubuvuzi bubereye bw’abahinga n’imfashanyo y’umuryango iranga impuhwe birashobora gukorana kugira bifashe abantu kugana ugukira n’icizere.

Izindi nyandiko bifitaniye isano

Comments


bottom of page